Memoriał „Katyń” jest położony na odległości ok. 20 km od centrum Smoleńska między osadami Gniazdowo i Katyń, w tak zwanym Lesie Katyńskim – w miejscu tragicznych wydarzeń z lat 30-40 XX wieku, gdzie ofiarami zostali obywatele obu krajów – ZSRR i Polski. Las Katyński stał się symbolem męczeństwa i zagłady ludzi przez potworny reżym totalitarny.
28 lipca 2000 odbyło się uroczyste otwarcie Państwowego Kompleksa Pamięci „Katyń” – pierwszego w Rosji międzynarodowego pomnika, poświęconego ofiarom represji totalitarnych państwa stalinowskiego. Organizatorami powstania i budowy Memoriału wystąpiło Ministerstwo Kultury Federacji Rosyjskiej oraz Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Rzeczpospolitej Polskiej.
Wszyscy zwiedzające Memoriał przechodzą przez Pawilon wejścia głównego wykonane w kształcie rozkopanego kopca, obydowie części którego łaczy szklana bramą według architektów, symbolizujących kruchą granicę między światem teraźniejszym a światem tragicznej przeszłości. Za bramą zaczyna się aleja prowadząca do Pierwszego Placu Żałobnego, na którym są postawione dwa krzyżujące się metalowe portale wskazujące na trzy kierunki: na Polski Cmentarz Wojenny, na Rosyjska część Memoriału i na Aleję Pamięci – Drogę Pojedanania narodów Polski i Rosji. Na Pierwszym Placu Żałobnym także została umieszczona symboliczna płyta pamiątkowa poświęcona 500 jeńcom radzieckim, rozstrzelanym przez faszystów w maju 1943 roku.
W pobliżu znajduje się rekonstrukcja muzealna „GUŁAG na kołach” – w takich wagonach towarowych w latach 1920-50 represjonowanych obywateli ZSSR transportowano na miejsca ich przymusowego utrzymywania (do łagrów, zakładów karnych itd).
Dziesięciometrowy prawosławny krzyż – symbol wiecznej pamięci i pokuty – otwiera rosyjską część Memoriału. Na każdym z dziewięciu grobów ofiar represji politycznych postawione jest ogrodzenie o nieregularnych kształtcie, żeby w ten sposób podkreślić to, że dokładna liczba pochowanych nie jest znana. Ze względu na fakt, że terytorium rosyjskiej części Memoriału nie zostało dokładnie przebadane nad ziemią podniesiono mostki mające na celu chronić spokój zamordowanych. Poza terenem dzisiejszego Memoriału na terytorium „Doliny Śmierci” znajduje się ponad 200 nie urządzonych należycie grobów obywateli sowieckich. W 2009 roku w „Dolinie Śmierci” został postawiony pamiątkowy głaz.
Na Polskim Cmentarzu Wojennym w 6 dużych masowych grobach spoczywają szczątki polskich oficerów. W indywidualnych grobach – zwłoki generałów B. Bohatyrewicza i M. Smorawińskiego. Zespół ołtarzowy składa się z ołtarza oraz ściany ołtarzowej z nazwiskami więzniów Kozielskiego obozu, rozstrzelanych przez NKWD w kwietniu-maju 1940 r. i krzyża katolickiego. Zespół ołtarzowy to świątynia na otwartej przestreni. Dzwon Katyński, umieszczony poniżej poziomu ziemi, przypomina o tych, którzy tu zginęli i służy jako ostrzeżenie dla przyszłych pokoleń. Początkowe miejsca polskichh oficerów są pokryte żeliwnymi płytami i nazywają się „doły śmierci”. Znaki czterech wyznań religijnych symbolizują to, że w Katyniu zostali zamordowani wierni różnych wyznań.
Rosyjską i polską części Memoriału łączy Aleja Pamięci, która zaczyna się od portalu Pierwszego Placu Żałobnego i kończy się na Drugim Placu Żałobnym. Ta aleja – to symbol wiecznej pamięci i zjednoczenia dwóch narodów słowiańskich, zamikających w Liesie Katyńskim we wspólnym bólu.